Rury PEX można zatopić w betonie i jest to często stosowane rozwiązanie, szczególnie przy ogrzewaniu podłogowym. Kluczowe jednak jest przestrzeganie kilku zasad montażowych, by instalacja działała bezawaryjnie przez długie lata. Warto wiedzieć, na co zwrócić uwagę, by uniknąć późniejszych problemów.
Czym są rury PEX i gdzie się je stosuje?
Rury PEX to elastyczne przewody wykonane z polietylenu sieciowanego, które zdobyły popularność w instalacjach wodnych i grzewczych ze względu na odporność na korozję oraz łatwość montażu. Materiał ten wykazuje wysoką odporność chemiczną, pozostaje niewrażliwy na działanie większości czynników korozyjnych i biologicznych, a także zachowuje swoje właściwości w temperaturach roboczych od -40°C do nawet 95°C.
Rury PEX stosowane są przede wszystkim w instalacjach wodnych użytkowych, systemach centralnego ogrzewania oraz ogrzewaniu podłogowym. W takich instalacjach używa się zarówno rur jedno-, jak i wielowarstwowych z barierą antydyfuzyjną, która ogranicza przenikanie tlenu – to zabezpiecza obieg przed osadzaniem się kamienia i rozwojem korozji w elementach stalowych systemu. W praktyce rury te można spotkać zarówno w nowych budynkach, jak i przy modernizacjach starszych systemów.
Wyróżniają się łatwością gięcia i dopasowania do dowolnego kształtu, dlatego świetnie sprawdzają się zalewane w warstwach wylewek betonowych. PEX charakteryzuje się także trwałością szacowaną na 50 lat przy standardowym ciśnieniu roboczym do 6 barów i temperaturze do 70°C, czego dowodzą badania wytrzymałościowe wykonane według normy PN-EN ISO 15875. Dzięki tym właściwościom rury PEX w dużym stopniu zastąpiły miedź oraz stal w instalacjach ukrywanych w podłogach i ścianach, zwłaszcza w systemach ogrzewania podłogowego.
Czy rury PEX można bezpiecznie zatopić w betonie?
Rury PEX można bezpiecznie zatopić w betonie, ponieważ zostały zaprojektowane z myślą o tego typu instalacjach i posiadają wysoką odporność na korozję chemiczną oraz procesy starzeniowe. Materiał ten cechuje się elastycznością, co minimalizuje ryzyko uszkodzeń podczas wiązania i pracy betonu. Producenci, jak Uponor czy Tece, deklarują żywotność rur PEX zatopionych w betonie na poziomie 50 lat, potwierdzoną normami PN-EN ISO 15875 i badaniami starzeniowymi w warunkach roboczych.
Badania wykazały, że rury PEX nie tracą parametrów wytrzymałościowych przy ekspozycji na typowy skład chemiczny betonu i temperatury robocze do 70°C. Ważne jest jednak, aby stosować rury z dedykowaną barierą antydyfuzyjną EVOH, która zapobiega przenikaniu tlenu przez ścianki rur, eliminując ryzyko korozji elementów instalacji grzewczej.
W praktyce, bezpieczeństwo zatapiania rur PEX w betonie wynika również z ochrony mechanicznej, jaką zapewnia betonowa wylewka – rury są odporne na uszkodzenia wynikające z ruchu podłoża i nie są podatne na pękanie przy normalnych naprężeniach eksploatacyjnych. Szczególnie istotne jest zachowanie odpowiednich odstępów od powierzchni betonowej oraz unikanie bezpośredniego kontaktu rur z ostrymi elementami zbrojenia, co mogłoby skutkować ich uszkodzeniem podczas osiadania konstrukcji.
Jak przygotować rury PEX do zalania betonem?
Przed zalaniem rur PEX betonem bardzo ważne jest ich staranne ułożenie na odpowiednim podkładzie, na przykład płytach styropianowych lub matach systemowych, które stabilizują instalację i zapewniają odpowiednią izolację termiczną.
Rury należy przymocować do podłoża przy użyciu spinek, klipsów bądź specjalnych szyn montażowych, zachowując odległości zgodne z wytycznymi producenta (najczęściej 10-20 cm przy instalacjach ogrzewania podłogowego) oraz minimalny promień gięcia właściwy dla danego rodzaju przewodu PEX (zwykle od 5 do 8 średnic rury).
Każda część instalacji powinna zostać dokładnie przepłukana i sprawdzona pod kątem szczelności za pomocą próby ciśnieniowej przed zalaniem rur betonem. Rury muszą być wolne od uszkodzeń, przetarć i załamań, a wszystkie złączki oraz kształtki powinny nadawać się do zatapiania oraz być odporne na działanie betonu. W kluczowych miejscach instalacji – takich jak przejścia przez dylatacje czy punkty zmiany kierunku – zaleca się stosowanie osłon lub peszli, które chronią przewody przed uszkodzeniami wynikającymi z ruchów konstrukcji.
Powierzchnię rur należy dokładnie oczyścić i zadbać, by nie było na niej pozostałości olejów czy innych substancji mogących przeszkodzić wiązaniu betonu. Przed przystąpieniem do wylewania podkładu instalację trzeba pozostawić pod roboczym ciśnieniem wody lub powietrza – umożliwia to sprawdzenie szczelności przed zamknięciem rur w betonie. Takie postępowanie jest wymagane przez przepisy budowlane oraz wytyczne producentów.
Jakie są zalety i wady zalewania rur PEX w betonie?
Jedną z głównych zalet zalewania rur PEX w betonie jest ochrona instalacji przed uszkodzeniami mechanicznymi oraz wpływem czynników zewnętrznych. Beton pełni rolę bariery, która zabezpiecza rury przed promieniowaniem UV, zmianami temperatury otoczenia i przypadkowymi uderzeniami. Dzięki temu znacząco wydłuża się żywotność całej instalacji. Rury PEX nie ulegają korozji ani nie zarastają kamieniem, a nawet całkowicie otoczone betonem nadal zachowują swoje właściwości fizyczne i chemiczne przez długi czas.
Wadą takiego rozwiązania jest utrudniony dostęp do instalacji w przypadku awarii, nieszczelności czy planowanej modernizacji. Wszystkie prace naprawcze lub związane z wymianą wymagają rozkuwania wylewki, co zwiększa zarówno koszty, jak i czas realizacji. Nieprawidłowe przygotowanie rur przed zalaniem – na przykład zbyt mały luz kompensacyjny albo brak peszla – może prowadzić do uszkodzeń instalacji wynikających z rozszerzalności cieplnej rury PEX podczas eksploatacji.
Należy pamiętać, że beton jako materiał alkaliczny nie pogarsza trwałości rur PEX. Jeśli jednak rura nie jest odpowiednio zabezpieczona podczas zalania, długotrwałe działanie punktowych obciążeń może prowadzić do jej deformacji. Przy większych powierzchniach grzewczych nieprawidłowe rozmieszczenie i mocowanie rur w warstwie betonu może generować naprężenia i nierównomierny rozkład ciepła w posadzce.
Jakie błędy unikać podczas zatapiania rur PEX w wylewce?
Do najczęstszych błędów przy zatapianiu rur PEX w wylewce należy niewłaściwe zabezpieczenie przed oddziaływaniem chemicznym betonu oraz brak dylatacji kompensacyjnych. Rury należy zawsze instalować w peszlu lub otulinie ochronnej odpornej na alkaliczne środowisko, ponieważ bezpośredni kontakt PEX-u z betonem może prowadzić do ich uszkodzenia w dłuższej perspektywie.
Błędem jest także sztywne mocowanie rur zamiast zachowania luzu umożliwiającego naturalną pracę materiału podczas nagrzewania i chłodzenia. Zbyt mały promień gięcia lub prowadzenie rur pod zbyt dużym napięciem mechanicznym powoduje ryzyko pęknięć i mikrouszkodzeń, szczególnie w punktach zmiany kierunku przebiegu instalacji.
Nie wolno pomijać dokładnej kontroli szczelności instalacji przed zalaniem rury betonem. Pominięcie tej czynności skutkuje koniecznością kosztownego kucia posadzki w przypadku wykrycia nieszczelności. Ważne jest też, by zapewnić odpowiednią grubość wylewki nad rurami – minimalnie 4,5–5 cm betonu, ponieważ zbyt cienka warstwa grozi ich uszkodzeniem na etapie użytkowania podłogi.
Czy istnieją alternatywy dla zalewania rur PEX w betonie?
Alternatywą dla zalewania rur PEX w betonie jest prowadzenie instalacji podłogowej w specjalnych systemach suchej zabudowy lub stosowanie kanałów montażowych. Popularną metodą jest układanie rur w warstwach styropianu lub płyt z rowkami, np. z polistyrenu ekstrudowanego, które zastępują klasyczną wylewkę. Takie rozwiązania skracają czas montażu i redukują obciążenie konstrukcji.
Stosuje się również prowadzenie rur PEX w peszlach lub rurach osłonowych, co umożliwia ich łatwą wymianę i kontrolę bez kucia betonu. Na rynku dostępne są gotowe systemy podłogowe, które umożliwiają układanie rur pod panelami lub deskami podłogowymi bez konieczności wykonywania mokrej wylewki. Dla obiektów o podwyższonym standardzie renowacyjnym można zastosować systemy ogrzewania ściennego lub sufitowego na bazie PEX, które w ogóle nie wymagają zabetonowania instalacji.
Decyzję o wyborze alternatywnej metody warto poprzedzić sprawdzeniem wymagań dotyczących wysokości stropu, obciążenia oraz izolacyjności akustycznej i cieplnej. Alternatywy dla zatapiania PEX w betonie mogą znacznie skrócić czas remontu i ograniczyć ciężar przenoszony przez stropy, co ma szczególne znaczenie w budynkach modernizowanych.
